Paleis voor Volksvlijt

Op het Frederiksplein staat nu het massieve blok van De Nederlandsche Bank. Tot 1929 stond hier iets heel anders: een paleis van glas en gietijzer, honderdvijfenveertig meter diep, met een koepel die vijfenvijftig meter de lucht in ging.

Het Paleis voor Volksvlijt opende in 1864, naar het voorbeeld van het Crystal Palace in Londen. Volksvlijt betekent de nijverheid van het gewone volk, en dat was precies het idee van initiatiefnemer Samuel Sarphati, arts en ondernemer, die een plek wilde waar kunst, handel en industrie samenkwamen voor iedereen. Veel heeft hij er zelf van meegemaakt: hij stierf twee jaar na de opening.

Binnen was het een stad op zich, met tentoonstellingen, concerten, bals, internationale beurzen en een passage vol winkels, cafes en galeries, waar de elite en de gewone Amsterdammer naast elkaar stonden te kijken. De allereerste tentoonstelling van de RAI, toen nog een vereniging van fietsfabrikanten, werd hier in 1895 gehouden.

Zonder Sarphati verwaterde het ideaal en werd het paleis vooral een commercieel centrum dat langzaam in verval raakte. In 1929 ging de achterzijde tegen de vlakte, en op 17 april van dat jaar brandde het hoofdgebouw af. De passage hield het nog vol tot de jaren zestig.

Het Londense voorbeeld ging op dezelfde manier ten onder, ook door brand.