Spaarndammerbuurt

De Spaarndammerbuurt ligt ingeklemd tussen het spoor en de westelijke haven, en wie hier rond 1900 woonde had het zwaar. Hele gezinnen deelden een krappe woning in een vochtige steeg, kinderen lagen met z'n drieën op één matras en een wc werd vaak door meerdere huishoudens gebruikt.

Precies hier kwam een van de opvallendste woonexperimenten van Nederland tot stand. Onder druk van woningnood en sociale onrust ging de gemeente Amsterdam rond de eeuwwisseling woningbouwverenigingen stimuleren, met de opdracht om degelijke en betaalbare huizen neer te zetten. Een paar architecten gingen veel verder dan dat.

De Amsterdamse School vond in deze buurt haar podium, met Het Schip van Michel de Klerk als beroemdste voorbeeld. Een arbeiderscomplex met golvende gevels, sierlijk metselwerk en een toren die je eerder in een sprookje verwacht dan in een volkswijk. Schoonheid gold hier als een recht in plaats van een luxe.

Het contrast met de krotten een paar straten verderop was enorm, en voor veel arbeiders bleef zo'n woning voorlopig een droom. Toch werd de buurt de proeftuin van de volkshuisvesting, compleet met scholen, badhuizen, bibliotheken en pleinen, gebouwd vanuit het idee dat ook iemand met eelt op zijn handen recht had op iets moois om in thuis te komen.