Waarom de kroeg bruin is

Je staat voor Scheltema op nummer 242, en achter die kleine ruitjes zie je precies waar deze cafés hun naam aan danken. Het bruin is rook: tabak en kaarsvet die decennialang zijn opgenomen door plafonds, lambrisering en muren, tot het hele interieur de kleur van een oude pijp had. Sinds het rookverbod van juli 2008 komt er niets meer bij, waardoor het bruin dat je vandaag ziet een afgesloten laag is die vrij precies vertelt hoeveel er vroeger gerookt werd.

Het tweede kenmerk zit op de ramen, waar de naam van de zaak in gouden krulletters staat. Die letters gaan minder ver terug dan ze lijken. Ze zijn voor een groot deel het werk van één man, Leo Beukeboom uit De Pijp, die vanaf 1967 in opdracht van Heineken de cafés van de stad beschilderde en dat ruim dertig jaar volhield. Wie in de Jordaan, de Pijp of hier op de Nieuwe Zijde een krulletter ziet, kijkt waarschijnlijk naar zijn hand.

Het ambacht is inmiddels zeldzaam geworden, en de kroegen zelf hebben het ook zwaar: sinds 2007 is een derde van de Nederlandse bruine cafés verdwenen. Amsterdam werkt er daarom aan om de overgebleven zaken een beschermde status te geven, waarbij ook de bar zelf onder het monument valt.

Vanaf hier volgen we de Nieuwezijdse zuidwaarts tot het Spui, en vlak voor het plein gaan we de Rozenboomsteeg in.