De Dohány-synagoge

De synagoge voor je is de grootste van Europa, en alles eraan is bedoeld om gezien te worden. Ze werd tussen 1854 en 1859 gebouwd naar een ontwerp van Ludwig Förster, een Weense architect die zelf niet Joods was en die vond dat er geen historische Joodse bouwstijl bestond waarop hij kon teruggrijpen. Hij leende daarom van de Moorse, Byzantijnse en Turkse architectuur, zette er twee torens met uivormige koepels van bijna vierenveertig meter op en bekleedde het geheel met rode en gele baksteen. Kijk je langs de gevel, dan loopt die niet helemaal evenwijdig aan de straat, want binnen moet de heilige ark naar Jeruzalem wijzen.

Binnen passen bijna drieduizend mensen, de mannen beneden en de vrouwen op de galerijen, en er staat een orgel met zo'n vijfduizend pijpen. Bij de inwijding in september 1859 zat Liszt op de eerste rij en klonk zijn eigen muziek als eerste op dat orgel; Saint-Saëns speelde er later ook op. Een orgel en een koor in een synagoge waren een verklaring op zich, en voor de orthodoxen, die een paar straten verderop hun eigen synagoge bouwden, lag juist daar de grens.

Boven de hoofdingang staat in het Hebreeuws een zin uit Exodus: maak mij een heiligdom, opdat ik onder hen wone. In 1919 en in 1931 werd er een aanslag op het gebouw gepleegd, en in februari 1939 gooiden pijlkruisers een handgranaat naar bezoekers. In november 1944 kwam onder de arcade aan de Wesselényi-zijde een van de poorten van het getto te liggen.

Loop onder die arcade door naar de tuin achter de synagoge.