De Nacht van Schmelzer

De Nederlandse politiek heeft de gewoonte haar ergste nachten te vernoemen naar de man die ze veroorzaakte. De bekendste van allemaal speelde zich op een paar passen hiervandaan af, in de vroege uren van veertien oktober 1966.

Het debat over de begroting liep al dagen. Het kabinet onder leiding van Jo Cals kwam geld tekort voor het komende jaar, en degene die daar de scherpste vragen over stelde was Norbert Schmelzer, fractievoorzitter van de katholieke partij. Dat detail doet ertoe, want Cals was ook een katholieke partijman. Ze zaten in dezelfde kerk, zogezegd, en op papier stonden ze aan dezelfde kant.

Om tien voor vier in de ochtend diende Schmelzer een motie in die om een deugdelijker dekking van de begroting vroeg. Cals vatte die op als een motie van wantrouwen. Om tien over vier liep de premier de vergaderzaal weer binnen met zijn voltallige kabinet achter zich aan, waarmee voor iedereen duidelijk was hoe de avond zou aflopen. De motie werd aangenomen met vijfenzeventig tegen tweeënzestig stemmen. Het grootste deel van de katholieke fractie stemde mee met Schmelzer, tegen hun eigen premier.

De dag erna bood het kabinet zijn ontslag aan. De politiek werd daarna harder en meer gepolariseerd, en een jonge partij die in datzelfde voorjaar was opgericht, D66, kreeg opeens de wind mee.

Zestig jaar later zegt men nog altijd de nacht van Schmelzer, en niemand vraagt welke nacht.

De volgende stop is het stadhuis aan het Spui, zo'n vijf minuten naar het zuiden.