De synagoge die er nooit was

De straat waar je nu in staat heet de Calle de la Fe, de straat van het geloof, en aan het eind ervan staat de kerk van San Lorenzo, waarvan al ruim twee eeuwen wordt verteld dat ze op de synagoge van Madrid is gebouwd en dat de naam Lavapiés komt van het wasbekken dat daarbij hoorde.

Het is een prachtig verhaal, en het bewijs wijst een andere kant op. Mesonero Romanos legde de oorsprong ervan al bij de toneelschrijver Ramón de la Cruz, die deze buurt in de achttiende eeuw tot decor maakte, en negentiende-eeuwse kroniekschrijvers namen het over tot het vaststond. Mediëvisten hebben het sindsdien uit elkaar gehaald: vóór 1492 lag Madrid binnen de muren bij de huidige Cava Baja, kilometers hiervandaan, terwijl hier akkers lagen waar vrijwel niemand woonde. Een Joodse wijk had bovendien poorten nodig die 's nachts dichtgingen, en die ontbraken hier. Opgravingen onder de Almudena wijzen de echte judería aan, aan de andere kant van de stad.

Wat dit verhaal wel vertelt, is iets over de negentiende eeuw, toen heel Europa zijn steden van romantische oorsprongen voorzag. Een wijk die arm was en slecht bekendstond kreeg er een verleden bij dat mooier klonk dan het bewijs, en dat verleden is blijven plakken.

Terug door de Calle de la Fe en dan naar het westen sta je zo weer op de Plaza de Lavapiés.